Het numineuze met Tjeu van den Berk als gastdocent

Workshop in de serie Levende mystiek

Van: 26 oktober 2018 18:00

Tot: 28 oktober 2018 14:00

Prijs: € 260,00

Aanmelden

Het Numineuze

Een zoektocht met Tjeu van den Berk naar wat ons geestelijk gezond houdt

 

 

 

Ik voel mij als iemand, 

die u aan uw kindertijd moet herinneren.

Nee, niet alleen aan de uwe:

aan alles wat ooit de kindertijd was.

want het gaat erom herinneringen op te wekken,

die niet de uwe zijn,

die ouder zijn dan u.

Verhoudingen moeten worden hersteld

en samenhangen vernieuwd

die van ver voor uw tijd zijn.

R.M.Rilke

 

Als de tijd lijkt stil te staan en je gaat helemaal op in de ervaring die je leeft dan beleef je een totaliteitservaring die met een ietwat moeilijker woord ook numineuze ervaring wordt genoemd.

Ze overkomt je buiten je wil om, op een moment dat je het niet verwacht en neemt je hele aandacht in beslag zodat je ermee lijkt te versmelten.

Het woord numineus is afgeleid van het Latijnse woord numen, dat godheid betekent. In deze zin kan je ook spreken van een bovennatuurlijke of een goddelijke ervaring. Ze valt buiten het redelijk denken en ze geeft op het moment dat je ze ervaart zin aan je bestaan. Een zin die zich ontvouwt uit de ervaring zelf. Ze geeft je het gevoel onlosmakelijk deel uit te maken van wie je bent.

Ze gebeurt aan je, in je ziel en valt buiten tijd en ruimte. Ze overstijgt de grenzen van wat je kent en weet en heeft een transcendent karakter. Ze is zo sterk beklijvend dat je ze kan blijven herinneren. Je draagt ze als iets kostbaars verder met je mee. Misschien overkwam ze jou in de kindertijd en is ze als een kostbaar sieraad dat je in de schatkamer van je hart met je meedraagt.

Er zijn veel voorbeelden bekend van mensen die via een numineuze ervaring contact met het goddelijke leggen. Ze is een vorm van directe ervaring met wat ons overstijgt en ze beweegt ons tot afstemming op het grotere waarnaar we ons als kleine mens verhouden. In die zin heeft ze iets mythisch en wordt ze ook als een goddelijke openbaring aanzien.

Toch wordt ze in deze tijd waarin het bovennatuurlijke niet veel waardering krijgt niet altijd geacht of gevaloriseerd. Soms durven mensen ze niet met anderen delen uit angst vreemd bevonden te worden. Soms weten ze zelf niet hoe zich ernaar verhouden. Soms wordt ze als vreemd irrationeel gedrag beschouwd en ten onrechte gewantrouwd.

 

In dit verband schrijft Godfried Bomans: ‘ En angst en verrukking grepen me aan en ik dacht:

Waartoe dient dit alles? 

Merkwaardig genoeg boezemt een dergelijke ervaring je enerzijds angst in en anderzijds fascineert ze jou. Je neemt er wat afstand van en tegelijk wil je haar ook van nabij kennen. De vraag hoe verhoud ik mij ernaar dringt zich soms op. Je voelt je een beetje een vreemde in een nieuw land dat je met open armen onthaalt en waarin je je geborgen voelt. Er is iets anders dat zich toont in het andere dan je gewoonlijk ervaart en zelf verander je er ook door. Naarmate ze jou andere paden doet betreden dan de reeds begane.

Wat Rudolf Otto deed schrijven dat het numineuze  ‘ dat wat onuitsprekelijk totaal anders ‘ is.

Het gaat wezenlijk om een ervaring die zich in een laag van ons bewustzijn voltrekt die met het verstand niet nader kan worden verklaard. Ze kan echter het leven van een mens behoorlijk beïnvloeden en het een andere richting geven. Zo anders zelfs dat anderen in vraag stellen wat je overkomt.

Juist omdat ze ingebed is in een andere vorm van bewustzijn dan het normale bewustzijn van elke dag. 

‘ Ons normale bewustzijn, het redelijke bewustzijn zoals wij het noemen, is slechts een bepaald type van bewustzijn, ‘ schrijft Wiliam James, ‘ terwijl het aan alle kanten omringd is, ervan gescheiden door een uiterst dun scherm, door potentiële, geheel verschillende bewustzijnsvormen. We kunnen ons leven leiden zonder een vermoeden van hun bestaan. Maar pas de vereiste prikkel toe, en in een oogwenk duiken ze op. (..) De vraag is, hoe ze moeten worden opgevat-want ze hangen weinig samen met het gewone bewustzijn. Toch kunnen zij houdingen bewerkstelligen, hoewel ze geen formules kunnen verschaffen, en zij openen een gebied ofschoon ze er geen kaart bijleveren.’ 

Juist omdat het een ervaring van heel je wezen  is en zeer diep in het leven ingrijpt en je hele zijn doordringt.  Sommige van deze ervaringen zijn in de loop der tijden in symbolische verhalen verwoord. Een symbool belichaamt een diepe werkelijkheid en laat zich niet éénduidig verklaren.

Als een eenheidservaring je deel wordt dan ervaar je hoe alles één is en met elkaar verbonden is. Je maakt zelf deel uit van een veel groter geheel en dit geeft het gevoel gedragen te zijn, omringd, geborgen, tegemoetgekomen. En dit kan soms enkel symbolisch worden benaderd.

Een mooi voorbeeld hiervan is de ervaring die Franciscus had. De dieren zijn na een dergelijke ervaring voor hem zijn broers en zussen geworden en hieruit volgt een nieuwe ethiek, waarin ieder levend wezen geacht wordt. Hij kon zichzelf niet meer los zien van de kosmos en de natuur en voelde zich er totaal in opgenomen. Het inspireerde hem tot het schrijven van zijn bekende Zonnelied.

Vele mystici getuigen van dergelijke ervaringen en beschrijven ze als een ware ingrijpende godservaring, die hen inspireert tot het leiden van een goddelijk bezield leven. Ook vele schrijvers bezingen en verwoorden ze in hun verhalen of biografie.

De mystieke schrijver Rabindranath Tagore verwoordt ze aldus:

‘ Heel lang geleden, toen ik nog één was met de aarde en het groen gras me overdekte en ik overgoten werd door het herfstlicht, toen mijn weidse, groen-schemerige lichaam in de zonneschijn de jeugdige geuren en warmte uit elke porie wasemde, toen ik het land en het water van verre landen en streken besloeg, lag ik stilzwijgend onder de heldere hemel.

Ik voelde hoe in het herfstige zonlicht het wezen van de verrukking, een vitale levenskracht, zich in een intense, onuitgesproken, halfbewuste vorm in mijn uitgestrekte lichaam roerde met een acute, huiverende, uitgelezen golving-ik scheen me daar op dat moment iets van te herinneren!

Het gevoel van de oeraarde, uitbottend, bloeiend en blij met haar beschermer, de zon. Het is alsof de bewustzijnsstroom in mij onmerkbaar en langzaam elke grasspriet, elke boomwortel, elke ader doordrenkt, in de golvende beweging die door de korenvelden trekt, pulserend in elk blad van de kokospalm, dat trilt van levenslust. ‘

 

Het is in dit fragment duidelijk dat Tagore een poging onderneemt om iets groots wat hem overkomt in woorden te vatten. Woorden worden beelden, ze spreken hier de taal van de ziel, die beroerd en aangeraakt wordt.

Waar ga je heen, vroegen ze aan Franciscus. En hij antwoordde hen: Ik ga daarheen waar ik aangeraakt ben.

Aangeraakt worden door een ervaring die moeilijk te benoemen valt klinkt steeds vreemder in een tijd die alles wil vatten, aantonen, bewijzen en verklaren. Wat moet de mens dan met alles wat hem onverklaarbaar maar wel degelijk overkomt en ook nog in het diepste raakt?

Als deze ervaringen niet au sérieux genomen worden ontnemen we dan de geest niet zijn grootste goed: bevloeid te worden door de diepten van de levenswateren, die ons als mens buiten de grenzen van tijd en ruimte doen bewegen zodat we gevleugeld raken door wat Tagore levenslust noemt. Dat wat ons doet groeien en bloeien, keer op keer, ondanks onszelf vanuit onszelf. Dat wat ons tot een religieus wezen maakt.

Tjeu van den Berk kende een dergelijke ervaring en ze gooide zijn leven op zijn kop. Ze gaf richting aan zijn leven en hij volgde haar spoor tot op de dag van vandaag als hij nog steeds beroerd door haar aanraking verwoordt wat hem overkwam en overkomt.

Hij laat zich met vertrouwen meenemen door het onuitsprekelijke, onbenoembare en ongrijpbare en komt tot bevlogen spreken, poëtisch verwoorden en ongrijpbaar peilen naar wat ons mensen ten diepste aanraakt.

Zijn eerste boek draagt ook de titel Het Numineuze, waarin hij in literatuur, kunst, theologie en psychologie en zoveel meer op zoek gaat naar de beleving van mensen die uitdrukking gaven aan wat ze buiten de grenzen van tijd en ruimte, in de laag van het irrationele, als oerervaring beleefden en hoe dit hun leven verder vorm gaf. Hij inspireerde zich wat de term betreft op Rudolf Otto, een Duits theoloog die dergelijke ervaring ‘ de ervaring-van- het heilige ‘ noemt.   

We nemen in het weekend, met Tjeu van den Berk als inspirerende gids, dergelijke ervaringen onder de loep en speuren naar de rijkdom ervan en wat ondanks de verschillende ervaringen de gemeenschappelijke kenmerken ervan zijn, zodat we ze beter in onszelf en anderen kunnen herkennen en kaderen. Een speurtocht die ook raakt aan het gezond houden van de geest, aan het waarde toekennen aan wat ons bezielt en vleugels geeft in een bestaan waarin vervlakking en vervreemding verraderlijk op de loer ligt en waar onze rede ons benauwt en gevangen houdt in concepten, die we voor de hele werkelijkheid houden.

In dit verband schrijft Tjeu van den Berk: ‘ Dat iets onuitsprekelijk is, rationeel niet gekend kan worden, wil dus niet zeggen, dat het niet bestáát. Het manifesteert zich gewoon! … Niet wij (be)grijpen het numineuze, het numineuze grijpt ons aan, zonder dat onze wil of verstand of onze ethische instelling ermee gemoeid zijn. We zijn sprakeloos.’

We bevragen hoe we haar kunnen herkennen, vertrouwen, en wat haar voedt en begrenst? Maar vooral ook hoe we ze dienen te onderscheiden van andere ervaringen die ons van onszelf afsnijden en ontwrichten. Wat heeft ze met religie te maken en wat maakt dat ze door sommigen als het hart van de religie wordt beschouwd? Wat hebben we eraan als het gaat om het begeleiden van mensen die een geestelijke crisis doormaken. Hoe dergelijke ervaringen omkaderen en helpen integreren in het omgaan met psychische kwetsbaarheid?

Vele vragen die tijdens het weekend aan bod kunnen komen en die ons helpen te begrijpen hoe rijk de menselijke geest is en hoe begeesterd we kunnen worden en leven.

Het samen bekijken van een film, die bij het thema aansluit, alsook het beluisteren en bekijken van getuigenissen maken het weekend samen met een geïnspireerde mystagoog als Tjeu van den Berk een boeiende voedende belevenis, die zich onuitsprekelijk, ongrijpbaar maar heel tastbaar lavend en voedend in ons leven inschrijft.

Een sterke uitnodiging aan een ieder die zich bekommert om de gezondheid van de geest en de noodzaak om gezond in te spelen en om te gaan met ervaringen die ons normale bestaan onverwachts doorkruisen, in vraag stellen en richting geven in termen van mens worden in de volle betekenis van het woord. Een mens die wat zich aan hem openbaart, omarmt en deel van zijn bestaan maakt. Zoals hieronder zo treffend wordt verwoord. 

‘ Men zegt dat we allemaal op zoek zijn naar de bedoeling van het leven. Ik denk niet dat we daar serieus naar op zoek zijn. Ik denk dat wat wij zoeken, een ervaring is van levend zijn, zodat onze levenservaringen op het zuivere fysieke vlak weerklank vinden binnen ons innerlijke wezen, zodat we werkelijk de verrukking ervaren van levend zijn.’ 

 

Joseph Campbell  

Huguette Beyens

    

 

 

Meld je aan met je E-mailadres en blijf automatisch op de hoogte van ons nieuws: