Als je in je broer de vreemdeling herkent met Roger Burggraeve als gastdocent

Workshop in de serie Levende mystiek

Van: 01 maart 2019 18:00

Tot: 03 maart 2019 14:00

Prijs: € 265,00

Aanmelden

over gelaat, verantwoordelijkheid en dialoog 

vanuit het gedachtegoed van Levinas 

met als gastdocent Roger Burggraeve

van vrijdagavond 1 maart om 18.00 uur 

tot en met zondagmiddag 3 maart om 14.00 uur

in Huize Poustinia

‘ Als ik de ander ontmoet, 

en ik nadien niet kan navertellen wat de kleur van zijn ogen is, 

dan heb ik hem niet echt ontmoet.’

Emmanuel Levinas

 

Steeds meer dringt de nood zich op om stil te staan bij diep menselijke waarden die mensen met elkaar verbindt zonder dat de eigenheid van de ander geweld wordt aangedaan.

Een van deze waarden is verantwoordelijkheid. 

Als mens word je niet alleen geconfronteerd met je eigen zijn maar ook met het anders zijn van de ander. Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen bestaan raakt ook aan verantwoordelijkheid ten aanzien van de ander, die onlosmakelijk deel uitmaakt van je bestaan. Zo raakt het leven van je eigen kwetsbaarheid  ook aan het respons geven aan het appèl dat uitgaat van de kwetsbaarheid van de ander. Zelfs als ik niet weet wat ik voor de ander kan doen dan nog kan ik op een verantwoordelijke manier respons geven.

In een tijdsgeest waarin zelfzorg en zelfrealisatie steeds meer aandacht krijgt, ligt het gevaar op de loer dat de relatie tot de ander herleid wordt tot een verlengde van mezelf. De ander verliest dan zijn eigen gelaat en het gelaat dat ik zie is het gelaat dat ik verwacht of zelf invul. Zin geven aan het bestaan herleidt zich dan tot aan mezelf toekomen. De valkuil is dan dat de “vreemde” ander als bedreigend wordt gezien.  

In dit perspectief is een dialoog met de ander, die anders is dan ik, een illusie. Ik zie dit anders zijn niet, als ik de ander als verlengde van mezelf zie. Ik zie het anders zijn van de ander, als ik mij openstel voor wat dit met mij doet en waar dit anders zijn in mij appèl op doet. Dit kan ik maar als ik de diversiteit van het bestaan erken en ervaar.

Vanuit dit gezichtspunt kan ik mij verliezen in het beeld dat ik van de ander heb, ik kan mezelf suggereren dat ik iets voor hem moet invullen dat hij enkel voor zichzelf kan. Als ik mij als de redder van de ander beschouw dan bestaat de ander niet meer. Ik sta dan boven hem. Dat waar hij echt appèl op doet valt buiten mijn blik.

In het gelaat van de ander wordt ik mij echt bewust van mijn anders zijn en wat dit met een ander doet. Dan overstijg ik mijn zijn en reik uit naar de ander in mij en buiten mij. Dit is het wezen van ontmoeting. Een samen bewegen voorbij de grenzen van het eigen zijn naar een gedeeld samen zijn wat zich als Zijn laat ervaren. Een ervaring die het eigen zijn verruimt en verdiept.

Mens worden doorheen de ontmoeting met de ander.

In november stonden we hierbij stil vanuit de levenshouding Ubuntu en ontdekten we hoe deze levenshouding leidt tot een ethisch zich verhouden naar de ander. De vraag rijst dan: op welke manier draag ik door mijn levenshouding bij tot het welzijn van mezelf en de ander. 

In dezelfde geest nemen we in dit weekend het gedachtegoed van Emmanuel Levinas onder de loep onder de begeesterde leiding van Roger Burggraeve, die aangeraakt door de authenticiteit waarmee Levinas zijn visie op menswaardig samenleven verwoordde en uitdroeg, hieruit inspiratie put om de ontmoeting met de ander te leven als een opdracht tot meer mens worden samen en door de anderen.

Zo draagt samenleven bij tot een dieper kennis nemen van wat het betekent mens worden en welke waarden daartoe bijdragen.

Vanuit dit perspectief schrijft Roger Burggraeve:

‘Barmhartigheid gaat niet over ikzelf die vanuit mijn goed hart naar de ander toega. Iemand die gekwetst is, doet appèl op mij. Barmhartigheid is dan het antwoord dat ik verplicht ben om te geven.’

Roger Burggraeve werkte als priester-Salesiaan via Eigentijdse Jeugd  en later Don Bosco Experience met jongeren in alle mogelijke kwetsbare situaties.  

‘Ze maakten mij deelgenoot van hun mislukkingen, moeilijkheden en trauma’s, maar ook van hun mooie momenten zoals hun huwelijk of de doop van hun kinderen.’

Wat hem zoals hij het zelf beschrijft deed inzien dat er veel van een mens wordt verwacht.

Mensen moeten al van in het begin perfect en af zijn. Ze krijgen te weinig tijd en ruimte om in zwangerschap en in ontwikkeling te zijn. En over zichzelf voegt hij toe: ‘Ik ben lang zwanger geweest.’

Ethiek en het gedachtegoed van Emmanuel Levinas vormen een rode draad in zijn leven en steeds wordt hij via de ontmoeting met de ander uitgedaagd om dit een vertaalslag te geven in de realiteit van het leven van elk dag. 

Emmanuel Levinas  ( 1906- 1995 ) was een Frans-Joodse filosoof uit Litouwen. Hij overleefde zijn Duitse krijgsgevangenschap en door deze ingrijpende ervaring zijn mensenrechten, menselijkheid en vervolging een centraal thema in zijn reflecties over een menswaardige samenleving.

Volgens getuigen leefde Emmanuel Levinas zoals hij schreef. Hij wilde anderen geen richtlijnen geven voor hoe te leven maar het leven dat hij zelf leefde gaf stof genoeg tot reflectie over de gangbare moraal, die hij in vraag durfde te stellen om tot nieuwe inzichten te komen die hij op een heel eigen wijze verwoordde.

In dit perspectief ontwikkelde hij geen filosofie van voorschriften maar een levensvisie die de ‘ zin ‘ van ethiek benoemt. De dagelijkse omgang met anderen werd tot een grote inspiratie want volgens hem werkt niets rechtstreekser dan de kwetsbare naaktheid van het gelaat van de Ander.

 

Een van zijn fundamentele inzichten formuleert hij aldus: voor dat de mens een subject is en een vrij wezen, is hij reeds met de ander verbonden. Met gelaat bedoelt hij niet het gezicht van de ander maar wat doorheen de ogen van de vreemde ander op mij appèl doet. Ik beschouw de ander niet als mijn spiegelbeeld, wat hij is kan ik niet uitvinden of maken maar wel ontdekken. Dialoog is geen instrument of techniek maar een met elkaar in verbinding staan en van daaruit een gezamenlijk gesprek realiseren zonder dat er sprake is van opgeslorpt worden. Deze dialoog wordt vaak geweld aangedaan door diagnose, oordeel, vooringenomenheid en het beeld dat ik vanuit mijn perspectief van de ander vorm. 

‘ We beschouwen onze gesprekspartner dan niet als onze meester maar als een onmondig kind’, stelt Levinas.

Respect voor de diversiteit van het menselijk bestaan is voor hem een groot goed. 

Hoe neemt het aangaan van een dialoog in het perspectief van diversiteit concreet vorm aan in dit weekend?

We kijken ondermeer naar een film over Levinas en reflecteren in groep en individueel bij fragmenten die een impuls geven tot het bevragen van hoe zich ethisch verhouden tot de ander. 

Wat tegenwicht geeft aan een egocentrische houding waarin ik de ander benader vanuit het standpunt van mezelf en hem benader vanuit het beeld dat ik van hem vorm.

Roger Burggraeve helpt ons op een gezellige menselijke wijze van buiten en van binnen uit contact te maken met de verbondenheid die tot de menselijke natuur behoort en de diversiteit van zijn, geen geweld aandoet door vooringenomenheid, oordeel, diagnose en definiëring.

Humor, levende verhalen en voorbeelden bevloeien de wijze waarop hij woorden geeft aan wat hem aanraakt en inspireert. 

Hij neemt ons mee in een reflectie die ruimte schept voor menselijkheid, voor het beleven en ervaren van hoe verbondenheid deel uitmaakt van onze menselijke natuur die bedding wordt voor een oorspronkelijke godservaring. 

Hij houdt van het woord ‘ diepgronden ‘ het op zoek gaan naar betekenissen die onder een eerste oppervlakkige lectuur verscholen liggen. En hij gelooft dat iedere mens zijn verhaal maakt, volgens zijn eigen capaciteiten, grenzen, mogelijkheden en contexten. 

Luisteren is leren van de diversiteit van het uitdrukking geven aan.

Het wordt een levendige uitwisseling van ervaringen en reflecties die de moed creëert om oorspronkelijker naar het vermogen tot het leven van verbondenheid te kijken. Een moed die soms wordt belaagd door de vele verwachtingen die we anderen opleggen om ze in onze kraam te passen.

Zo zijn verbondenheid en moed elkaars bondgenoot en worden wij moedig door onze natuur als mens aan te spreken en in een levenshouding vorm te geven.

Een uitwisseling waarin ook tijd en ruimte wordt verweven om het gedeelde tot zich te nemen als een impuls tot een anders zich verhouden naar.

Ieder die zich wil laten inspireren door een geestrijk perspectief op menselijk samenleven is welkom. Er is geen voorkennis vereist.

‘De kleine Goedheid is de goedheid van de nederige mens, die in het besef van zijn eindigheid zijn hoogmoed achter zich heeft gelaten en spaarzaam hulp biedt.

Ze is een goedheid zonder getuigen, in stilte voltrokken bescheiden zonder triomf. Ze ontsnapt aan elke ideologie. Je kan ze zelfs karakteriseren als een  ‘gedachteloze goedheid’ , precies omdat ze buiten elk systeem, elke religie, elke sociale organisatie valt. Ze is gratuit en juist daardoor eeuwig. Het zijn gewone mensen, ‘ zwakke geesten ‘, die haar verdienen en ervoor zorgen dat ze zich telkens weer herpakt, ook al is ze volstrekt weerloos tegenover de machten van het kwaad. Ondanks alle verschrikkingen die mensen hebben teweeggebracht, houdt deze arme goedheid stand. Ze is misschien wel ‘ gek ‘ – een dwaze goedheid, maar ze is tegelijk het meest menselijke in de mens. Ondanks haar onmacht bepaalt ze het wezen van de mens. Ze is mooi en onmachtig, als de morgendauw. Wat een frisheid in al die wanhoop!’

Emmanuel Levinas

© Huguette Beyens

 

Meld je aan met je E-mailadres en blijf automatisch op de hoogte van ons nieuws: